ރާމަﷲ، ފަލަސްޠީނު — 40 އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަހު، ޔާސިރު އަރަފާތުގެ ސިފަ – އޭނާގެ މަޝ މަޝްހޫރު ކަޅާއި ހުދުގެ ކަފިއްޔާ އަޅައިގެން – މުޅި ދުނިޔޭގައި ފަލަސްޠީނުގެ މައްސަލަ ދައްކުވައިދިނެވެ. ގިނަ ފަލަސްޠީނުންނަށް އޭނާއަކީ އެމީހުންގެ ޤައުމީ ޙަރަކާތުގެ ބައްޕައެވެ. އޭނާއަށް ފާޑުކިޔާ މީހުންނަށް އޭނާއަކީ ސުލްޙައަށް އޮތް ހުރަހެކެވެ. ނަމަވެސް މެދުއިރުމަތީގެ ހަނގުރާމައާ ބެހޭ ކޮންމެ މަޝްވަރާއެއްގައިވެސް އަރަފާތަކީ މައިގަނޑު ފިގަރެވެ.
މިއީ އިންޤިލާބީ ލީޑަރަކުން ރައީސަކަށް ވެގެންދިޔަ މީހެއްގެ ވާހަކައެވެ. އޭނާގެ ތަރިކަ އަދިވެސް އިސްރާއީލު-ފަލަސްޠީނު ހަނގުރާމައާއި ސަރަޙައްދީ ޑިޕްލޮމަސީގެ މައްޗަށް ދިގު ހިޔަލެއް އަޅުވައެވެ.
ހަނގުރާމަވެރިޔަކުން ސިޔާސީ ލީޑަރަކަށް
1929 ގައި އުފަންވެ، 1948 ގެ ނަކްބާއިން ހަރުކަށިވެގެންދިޔަ އަރަފާތު 1950 ގެ އަހަރުތަކުގައި ކުވެއިތުގައި އަރުވާލެވިގެން ހުއްޓާ ފަތަޙް އުފެއްދިއެވެ. 1969 ގައި، އޭނާ ފަލަސްޠީން ލިބަރޭޝަން އޯގަނައިޒޭޝަން (ޕީއެލްއޯ) ގެ އެންމެ މަތީ މަޤާމަށް އަރައި، އެ ޖަމްޢިއްޔާ ބަދަލުކުރީ ގެރިއްލާ ފެކްޝަންތަކުގެ ލޫޒް ކޮންފެޑެރޭޝަނަކުން ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގޮތުން ބަލައިގަނެވިފައިވާ ފަލަސްޠީނު ރައްޔިތުންގެ ތަމްސީލުކުރާ ފަރާތަކަށެވެ.
އޭނާގެ ލީޑަރޝިޕް ފާހަގަކުރެވުނީ ހަތިޔާރުއެޅި ހަނގުރާމައާއި ދެކޮޅުވެރި ޑިޕްލޮމަސީއިންނެވެ – ޚާއްޞަކޮށް ލެބަނަނާއި ޓިއުނީޝިއާގައި އަރުވާލެވިގެން ހޭދަކުރި އަހަރުތަކުގައެވެ. އޭނާ އިސްރާއީލުގެ އެއަރ ސްޓްރައިކްތަކާއި، އަވަހާރަކޮށްލުމުގެ މަސައްކަތްތަކާއި، އަދި ސިޔާސީ އެކަހެރިކުރުމުން ސަލާމަތްވިއެވެ. މިހުރިހާ ކަމެއްގައިވެސް އޭނާ ފަލަސްޠީނުގެ ވޭނުގެ ދުނިޔޭގެ ވާހަކަ ބައްޓަންކުރަމުން ދިޔައެވެ.
"ޒައިތޫނި ގަސްގަނޑާއި މިނިވަންކަމަށް ހަނގުރާމަކުރާ މީހެއްގެ ބަޑި"
1974 ގައި، އަރަފާތު އދ. ގެ ޖެނެރަލް އެސެމްބްލީގައި ވާހަކަދެއްކިއެވެ. މިއީ ދައުލަތެއް ނެތް ޤައުމެއްގެ ލީޑަރަކު ދުނިޔޭގެ މަޖިލީހުގައި ވާހަކަދެއްކި ފުރަތަމަ ފަހަރެވެ. އޭނާގެ ބަސްތައް ވަރަށް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ހޮވާފައިވެއެވެ:
"އަހަރެން މިއައީ ޒައިތޫނި ގަސްގަނޑެއް އަދި މިނިވަންކަމަށް ހަނގުރާމަކުރާ މީހެއްގެ ބަޑި ހިފައިގެންނެވެ. އަހަރެންގެ އަތުން ޒައިތޫނި ގަސްގަނޑު ވެއްޓުނަ ނުދެއްވާށެވެ."
މި ޢިބާރާތުން ދައްކުވައިދެނީ އޭނާގެ ދެފުށުގެ ސްޓްރެޓެޖީއެވެ: ފަލަސްޠީނުގެ ސިޔާދަތު ޤަބޫލުކުރާ ފަރާތްތަކަށް ސުލްޙަ ހުށަހެޅުމާއި، އެކަން ދެކޮޅުހަދާ ފަރާތްތަކަށް ދެކޮޅުވެރިކަން ދެއްކުމެވެ.
ދެފަރާތުގެ ގުޅުން: ހަނގުރާމައިން ވަގުތީ އެއްކޮށް އުޅުމަށް
އަރަފާތުގެ ސިޔާސީ ދިރިއުޅުން ވަނީ އިސްރާއީލާ ވަރަށް ބޮޑަށް ގުޅިފައެވެ. އަދި އޭނާގެ ބަދަލުވުން ހަނގުރާމަވެރިޔަކުން މަޝްވަރާކުރާ މީހަކަށް އެންމެ ބޮޑަށް ފެނުނީ 1990 ގެ އަހަރުތަކުގައެވެ.
1993 ގައި، އޭނާ ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އިސްރާއީލާއެކު ސީދާ ދެފަރާތުގެ މަޝްވަރާތަކަށް ވަދެ، އޭގެ ނަތީޖާއަކަށްވީ އޮސްލޯ އެއްބަސްވުމެވެ. އިސްރާއީލުގެ ބޮޑުވަޒީރު އިޞްޙާޤު ރަބީނާއެކު ސޮއިކޮށް، އެމެރިކާގެ ރައީސް ބިލް ކްލިންޓަން ހެކިވެ ހުރި މި އެއްބަސްވުމުން އިސްރާއީލާއި ޕީއެލްއޯ ދެފަރާތްވެސް ބަލައިގަތެވެ. މިއީ އެތައް އަހަރެއްގެ އެކަކު އަނެކަކަށް ދެކޮޅުވެރިވުމަށްފަހު އައު ޑިޕްލޮމެޓިކް ޗެނަލެއް އުފެއްދި އެއްބަސްވުމެކެވެ.
މި މުހިންމު އެއްބަސްވުމުން އިސްރާއީލު-ފަލަސްޠީނުގެ ދެފަރާތުގެ ގުޅުމަށް ޑްރަމެޓިކް ބަދަލެއް ގެނުވިއެވެ – އުންމީދު ގެނެސްދިނުމާއެކު ދެފަރާތުގެ ހަރުކަށި ފަރާތްތަކުން ގަދަ ފާޑުކިޔުންތަކެއް އައެވެ. އިސްރާއީލަށް މީގެ މާނައަކީ ޕީއެލްއޯ އަކީ ޝަރުޢީ މަޝްވަރާކުރާ ބައިވެރިއެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަތުމެވެ. ފަލަސްޠީނުންނަށް މިއީ ދައުލަތަކަށް ވުމަށް އެޅުނު ފުރަތަމަ ޤާނޫނީ ފިޔަވަޅެވެ. އެއީ ފަލަސްޠީން އޮތޯރިޓީގެ ސިފައިގައެވެ. އަރަފާތު މި އޮތޯރިޓީ ލީޑުކުރާނެއެވެ.
އޮސްލޯއިން އަރަފާތު ހުޅަނގުގެ ބާރުތަކާ ގާތްކުރުވި ނަމަވެސް، ޚާއްޞަކޮށް އެމެރިކާއާ، އެކަމުން އޭނާގެ އަރަބި ދުނިޔޭގެ ގުޅުންތަކަށް އަސަރުކުރިއެވެ. ޖޯޑަން، މިޞްރު، އަދި ގަލްފުގެ ޤައުމުތަކުން އަރަފާތާމެދު އެކި ގޮތްގޮތަށް ޢަމަލުކުރިއެވެ. ގިނަފަހަރަށް އެމީހުން ފަލަސްޠީނުގެ މައްސަލައަށް ތާއީދުކުރުމާއި އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ޑިޕްލޮމެޓިކް މަޞްލަޙަތުތަކާ ދެމެދު ބެލެންސް ހޯދަން މަސައްކަތްކުރިއެވެ.
ގިނަ ފަހަތަށް ޖެހުންތަކާ ކުރިމަތިވި ނަމަވެސް، އަރަފާތު ދުނިޔޭގެ ލީޑަރުންނާއެކު އަމިއްލަ ގުޅުންތައް ދެމެހެއްޓިއެވެ – އޭގެ ތެރޭގައި ނެލްސަން މަންޑޭލާ، ފިޑެލް ކާސްޓްރޯ، ޖޯޑަންގެ ކިންގ ޙުސައިން، އަދި އެމެރިކާގެ އެތައް ރައީސުންނެއް ހިމެނެއެވެ. މިކަމުން ޔަޤީންކޮށްދިނީ ފަލަސްޠީނުގެ މައްސަލަ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޑިޕްލޮމަސީގައި އަބަދުވެސް ހިމެނޭ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ދެމިއޮތްކަމެވެ.
އަތުން ބީވެގެންދިޔަ ސުލްޙަ
1994 ގެ ނޯބަލް ސުލްޙަ އިނާމު ރަބީނާއި އިސްރާއީލުގެ ބޭރުގެ ވަޒީރު ޝިމޮން ޕެރެސްއާއެކު ޙިއްޞާކުރުމަށްފަހު، އުންމީދުތައް އުފުލިގެން ދިޔައެވެ. ނަމަވެސް ސުލްޙަ ނުލިބުނެވެ. ފައިނަލް ސްޓޭޓަސް މަޝްވަރާތައް ފެއިލްވި، އެކަކު އަނެކަކަށް އިތުބާރު ނުކުރުން އިތުރުވެ، އަދި 2000 ގައި ދެވަނަ އިންތިފާދާ ފެށުމުން ދެފަރާތުގެ މަޝްވަރާތައް ހުއްޓުނެވެ.
2002 އާ ހަމައަށް އައިއިރު، އަރަފާތު އިސްރާއީލުގެ ބާރުތަކުން ރާމަﷲގައި ހުރި އޭނާގެ ކޮމްޕައުންޑަށް ހަޞްރުކުރެވުނެވެ. އޭނާއަށް ތުހުމަތުކުރެވުނީ ޓެރަރިޒަމަށް ތާއީދުކުރާ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އޭނާ ބުނަމުން ދިޔައީ އަދިވެސް މަޝްވަރާއަށް ހުޅުވާލެވިފައި ހުރި ކަމަށެވެ.
އޭނާ އަވަހާރަވީ 2004 ގެ ނޮވެމްބަރުގައި ޕެރިސްގައެވެ. ރަސްމީ ގޮތުން ބުނެފައިވަނީ ސްޓްރޯކްއަކުން ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ވިހަ ދިނުމުގެ ކޮންސްޕިރަސީ ތިއަރީތައް – ފަހަރެއްގައި ސިޔާސީ ގޮތުން – އަރަބި ދުނިޔޭގައި އަދިވެސް ދައުރުވަމުން ދެއެވެ.
ތަރިކައާއި ސަރަޙައްދީ އަސަރު
އަވަހާރަވުމަށްފަހުގައިވެސް، އަރަފާތަކީ ވަރަށް ބޮޑަށް ދެބައިވެފައިވާ ފިގަރެކެވެ. ހުޅަނގުގައި އޭނާ ހަނދާންކުރެވެނީ ސިޔާސީ އަނިޔާވެރިކަމުގެ މައްޗަށް އަރައިނުގަނެވުނު އުނިކަންތައްތަކެއް ހުރި ސުލްޙަވެރިއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އިސްރާއީލުގައި، ކުރީގެ ދުޝްމަނެއް ނަމަވެސް ފަހުން ސުލްޙައަށް ތާއީދުކުރި މީހެއްގެ ގޮތުގައެވެ، ނަމަވެސް ފަހަރެއްގައި މާ ލަހުންނެވެ. އަރަބި ދުނިޔޭގައި، އޭނާ ގިނަފަހަރަށް ހަނދާންކުރެވެނީ ދެކޮޅުވެރިކަމުގެ ހިތްވަރުގަދަ ނިޝާނެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
ފަލަސްޠީނުގެ ދެފަރާތުގެ ގުޅުންތައް ބައްޓަންކުރުމުގައި އޭނާގެ ދައުރު – ޚާއްޞަކޮށް އިސްރާއީލާއި އެމެރިކާއާއެކު – އިން ފަލަސްޠީނުގެ ޙަރަކާތް ބަދަލުކޮށްލީ ހަތިޔާރުއެޅި ހަނގުރާމައަކުން ޑިޕްލޮމެޓިކް ބާރަކަށެވެ. އޭނާ ފަލަސްޠީނު ދައުލަތެއް އުފެދިގެން ނުދިޔަ ނަމަވެސް، އޭނާގެ މަސައްކަތްތަކުން ދުނިޔޭގެ މަޖިލިސްތަކުގައި މި މައްސަލަ ދިރިހުރުމަށް ބޭނުންވާ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ޖާގަ ހޯދައިދިނެވެ.
ޔާސިރު އަރަފާތު އެއްފަހަރު ދުނިޔެއަށް ބުނެފައިވެއެވެ "އަހަރެންގެ އަތުން ޒައިތޫނި ގަސްގަނޑު ވެއްޓުނަ ނުދެއްވާށެވެ." އޭނާ އެ ގަސްގަނޑު އެތައް ފަހަރަކު ދިއްކުރިއެވެ – ބައެއްފަހަރު މާ ލަހުން، ބައެއްފަހަރު އެކަށީގެންވާ ވަރަށްވުރެ ކުޑަކޮށެވެ. ނަމަވެސް އޭނާއަށް އެންމެ ބޮޑަށް ފާޑުކިޔާ މީހުންވެސް ޤަބޫލުކުރެއެވެ: އަރަފާތު ދުނިޔެ އަޑުއަހަން މަޖުބޫރުކުރުވިއެވެ.
އަދި އޭނާ އަވަހާރަވިތާ އެތައް ދުވަހެއް ފަހުންވެސް، އޭނާ ތަމްސީލުކުރި ހަނގުރާމަ ދެމިގެންދެއެވެ – މަޝްވަރާކުރާ މޭޒުތަކުގައި، ރެފިއުޖީ ކޭމްޕުތަކުގައި، އަދި ޣައްޒާއާއި ވެސްޓް ބޭންކުގެ މަގުތަކުގައެވެ.
—————————————
ޔާސިރު އަރަފާތުގެ ދިރިއުޅުމާއި ތަރިކައަކީ ފަލަސްޠީނުގެ ހަނގުރާމައާ ވަރަށް ބޮޑަށް ގުޅިލާމެހިފައިވާ އެއްޗެކެވެ. އޭނާގެ ކާމިޔާބީތަކާއި ނާކާމިޔާބީތަކުން ދައްކުވައިދެނީ އެ ހަނގުރާމައިގެ އުނދަގޫކަމާއި އުދާސްކަމެވެ. އޭނާގެ ވާހަކައަކީ އަރުވާލުމާއި، އުންމީދާއި، ހިތާމައާއި، އަދި ދެމިހުރުމުގެ ވާހަކައެކެވެ.
އަރަފާތުގެ ތަރިކައަކީ އަދިވެސް ބަހުސްކުރެވޭ އެއްޗެކެވެ. ނަމަވެސް އޭނާގެ ދައުރު ފަލަސްޠީނުގެ ހަނގުރާމައިގައި އަދި ފުޅާ ގޮތެއްގައި މެދުއިރުމަތީގެ ސިޔާސަތުގައި އޮތްކަމީ ޝައްކެއް އޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ. އޭނާގެ ދިރިއުޅުމުގެ ވާހަކައިން ދަސްކޮށްދެނީ ލީޑަރޝިޕްގެ ބާރާއި އޭގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ ޒިންމާތަކެވެ. އަދި ހަމައެހެންމެ ޤައުމެއްގެ އުންމީދުތަކާއި ހަޤީޤަތްތަކާ ދެމެދު ބެލެންސް ހޯދުމުގެ އުނދަގޫކަމެވެ.
އަރަފާތުގެ ޒައިތޫނި ގަސްގަނޑާއި ބަޑި އަދިވެސް ފަލަސްޠީނުގެ ހިތުގައި އޮތެވެ – އެއީ ސުލްޙައަށް އޮތް އުންމީދުގެ އަދި ދެކޮޅުވެރިކަން ދެއްކުމުގެ ޙައްޤު ދޫނުކޮށްލުމުގެ ދާއިމީ ހަނދާނެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އޭނާގެ ވާހަކައަކީ ފަލަސްޠީނުގެ ވާހަކައެވެ – އެއީ އަދިވެސް ނުނިމި އޮތް ވާހަކައެކެވެ.
