ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް (ބީއެމްއެލް) އިން ބައިނަލްއަގުވާމީ މުއާމަލާތްތަކަށް ނަގާ ފީއާ ގުޅޭގޮތުން ފާއިތުވި ހަފުތާތަކުގައި މުޅި ރާއްޖޭގައި ވަނީ ބޮޑު ބަހުސެއް އުފެދިފައެވެ. ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ފެތުރެމުންދާ ޚަބަރުތަކާއި، އާންމުން ކުރަމުންދާ ތުހުމަތުތަކެވެ. ބޭންކުގެ ރަސްމީ ބަޔާނެވެ. ކަން މިހެން އޮތް އިރު މިހުރިހާ ކަމެއްގެ ފަރަގު ދެނެގަތުމަކީވެސް މުހިންމު ކަމެކެވެ. މި ކަމުގެ ހަގީގަތް އޮތީ ކޮން ދިމާލެއްގައި ބާވައެވެ؟ ނުވަތަ މިކަމަށް އޮތް ހައްލަކީ ކޮބައިބާވައެވެ.
މި ބަހުސް ހޫނުވެގެން ދިޔަ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ، ބީއެމްއެލް އިން ކުރިން އިއުލާނުކުރި ލިސްޓުގައި ނުހިމެނޭ ބައެއް ވިޔަފާރިވެރިންގެ އަތުންވެސް ބޮޑެތި ފީތައް ނަގަމުންދާ ކަމަށް ބުނެ އާންމުން ކުރަން ފެށި ޝަކުވާތަކެވެ. ބޭންކުން ބުނެފައިވަނީ 30 އިންސައްތައިގެ ފީ ނަގާނީ 'ޓީމޫ' ނުވަތަ 'ޝީއިން' ފަދަ އީ-ކޮމާސް ޕްލެޓްފޯމްތަކުން އެކަނި ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް، އަމިއްލަ ވިޔަފާރިވެރިންނާއި އާންމު ފަރުދުންގެ ތަޖުރިބާ ތަފާތެވެ.
"އަޅުގަނޑު ދާދިފަހުން ރާއްޖޭން ބޭރުގެ ހޮސްޕިޓަލަކަށް ދެއްކި ބިލަށް ފައިސާ ދެއްކިއިރު، ކުރިން ކެނޑޭ ވަރަށް ވުރެ ބޮޑު އަދަދެއް ވަނީ ކެނޑިފައި. ބޭންކުން ބުނަނީ ސިއްހީ ހިދުމަތުން ފީ ނުނަގާނެ ކަމަށް، އެކަމަކު ސްޓޭޓްމަންޓުން ފެންނަނީ އެހެން މަންޒަރެއް،" މާލޭގައި ދިރިއުޅޭ ކަސްޓަމަރަކު އޭނާގެ ކަންބޮޑުވުން ހިއްސާކުރިއެވެ.
މިފަދަ ޝަކުވާތައް ބިނާވަނީ ބޭންކުން ވިޔަފާރިވެރިން ގިންތިކުރާ ގޮތުގެ މައްޗަށެވެ. ބައެއް ފަހަރު ސިއްހީ ނުވަތަ ތައުލީމީ ހިދުމަތްދޭ ތަންތަނުން ބޭނުންކުރާ ޕޭމަންޓް ގޭޓްވޭތަކަކީ 'ޖެނެރަލް ރީޓެއިލް' ގިންތީގައި ހިމެނޭ ތަންތަނަށް ވާނަމަ، އޮޅުމެއްގެ ތެރެއިން ބޮޑު ފީއެއް ކެނޑުމުގެ ފުރުސަތު އޮވެއެވެ.
ބީއެމްއެލް އިން ތަކުރާރުކޮށް ބުނަމުންދަނީ އެ ބޭންކުން އަމަލުކުރަމުންދަނީ އިއުލާނުކޮށްފައިވާ އުސޫލުތަކާ އެއްގޮތަށް ކަމަށެވެ. ބޭންކުގެ ނަޒަރުގައި، އާންމުންގެ މެދުގައި ފެތުރެމުންދާ ގިނަ ވާހަކަތަކަކީ ކާޑު މުއާމަލާތްތަކުގައި ހިމެނޭ 'ކަރަންސީ ކޮންވާޝަން' ފީއާއި، ބޭރުގެ ބޭންކުތަކުން ނަގާ ފީތައް އޮޅުމުގެ ނަތީޖާއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ބައެއް ވެބްސައިޓްތަކުން މުދަލުގެ އަގު ދިވެހި ރުފިޔާއިން ދެއްކި ނަމަވެސް، އެއީ ބައިނަލްއަގުވާމީ މުއާމަލާތަކަށް ވާތީ ނަގާ ފީތަކަކީ ކުރިއްސުރެ އޮންނަ އުސޫލެއް ކަމަށް ބޭންކުން ބުނެއެވެ.
މިފަދަ ބޮޑު މާލީ ބަހުސެއް ހިނގަމުންދާއިރު، މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީ (އެމްއެމްއޭ) ފަދަ އިދާރާތަކުން މިކަންކަން މިނިވަންކަމާއެކު ތަހުގީގުކޮށް، ސާފު މައުލޫމާތު އާންމުންނަށް ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. ރައްޔިތުންގެ މާލީ ހައްގުތައް ހިމާޔަތްކުރުމަކީ ދައުލަތުގެ ޒިންމާއެކެވެ. ބޭންކަކުން ނަގާ ކޮންމެ ފީއަކީ އެކަށީގެންވާ، އަދި ދެފުށް ފެންނަ އުސޫލަކުން ނެގޭ ފީއެއްކަން ކަށަވަރުކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ.
ނަމަވެސް، މިހާތަނަށް ފެންނަމުންދަނީ ބޭންކާއި ކަސްޓަމަރުންނާ ދެމެދު އޮތް އިތުބާރުގެ ފާލަން ވަރަށް ބޮޑަށް ބަލިކަށިވެފައިވާ މަންޒަރެވެ.
މި ދަނޑިވަޅުގައި އާންމު ރައްޔިތުންނަށް ކުރެވިދާނެ ބައެއް ކަންކަން އެބަހުއްޓެވެ:
- ސްޓޭޓްމަންޓް ރަނގަޅަށް ބެލުން: ކޮންމެ މުއާމަލާތަކަށްފަހު ބޭންކް ސްޓޭޓްމަންޓް ޗެކްކޮށް، ކެނޑިފައިވާ އަދަދަކީ މުދަލުގެ އަގާއި، އިއުލާނުކޮށްފައިވާ ފީއާ އެއްވަރުގެ އަދަދެއްތޯ ބެލުން މުހިންމެވެ.
- ވިޔަފާރިވެރިންގެ ކެޓަގަރީ ދެނެގަތުން: ބައެއް ފަހަރު އޮންލައިންކޮށް ހިދުމަތް ހޯދާ ތަނަކީ "އެޑިއުކޭޝަން" ނުވަތަ "ހެލްތު" ގިންތީގައި ރަޖިސްޓްރީވެފައިވާ ތަނެއްތޯ ކަށަވަރުކުރުން ބޭނުންތެރިއެވެ.
- ރަސްމީކޮށް ޝަކުވާ ހުށަހެޅުން: އުސޫލުން ބޭރުން ފައިސާ ކެނޑިފައިވާ ކަމަށް ގަބޫލުކުރެވޭނަމަ، ހަމައެކަނި ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ލިޔުމުގެ ބަދަލުގައި، ރަސްމީކޮށް ބޭންކަށް ޝަކުވާ ހުށަހަޅައި، އެކަމުގެ ލިޔުމުން ޖަވާބެއް ހޯދުމަކީ ހައްގުތައް ހިމާޔަތްކުރަން އެޅޭނެ ފިޔަވަޅެކެވެ.
30 އިންސައްތައިގެ ފީއަކީ ހަމައެކަނި ޓީމޫ ފަދަ ޕްލެޓްފޯމްތަކަށް އަމާޒުކުރި ފިޔަވަޅެއް ކަމަށް ބޭންކުން ބުނާއިރު، އާންމުންގެ ތަޖުރިބާ މިއާ ތަފާތުވުމަކީ އިގްތިސާދީ ގޮތުން ނުރައްކާތެރި ސިގްނަލެކެވެ. މީގެ ހަގީގަތަކީ ބޭންކުގެ މުއާމަލާތްތަކުގައި ހުރި އޮޅުންބޮޅުންތަކެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، ނުވަތަ މައުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި ހުރި ނުކުޅެދުންތެރިކަމެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، މިކަމަށް އޮތް ހަމައެކަނި ހައްލަކީ "ޓްރާންސްޕޭރެންސީ" ނުވަތަ ދެފުށް ފެންނަ ގޮތަށް ކަންކަން ހާމަކުރުމެވެ.
ބޭންކުން ނަގާ ކޮންމެ ލާރިއަކީ އޭގެ ހިސާބު ކަސްޓަމަރަށް އެނގެންޖެހޭނެ އެއްޗެކެވެ. ހަމައެހެންމެ، ދޮގު މައުލޫމާތުން އާންމުން ދުރުހެލިވާނީ ވެސް، މުއައްސަސާތަކުން ސައްހަ މައުލޫމާތު ވަގުތުން ވަގުތަށް ފޯރުކޮށްދީގެންނެވެ. ރާއްޖޭގެ މާލީ ނިޒާމަށް އޮތް އިތުބާރު ދެމެހެއްޓޭނީ، ބޭންކުތަކުން ރައްޔިތުންގެ ކަންބޮޑުވުންތަކަށް އިހުތިރާމާއެކު ޖަވާބުދާރީވެ، ކޮންމެ މުއާމަލާތެއްގެ ހަގީގަތް ސާފުކޮށްދީގެންނެވެ.
